Was Jezus getrouwd met Maria Magdalena? In het nieuwe testament lezen we dat Maria Magdalena de eerste was aan wie de opgestane Jezus zich vertoonde. Ze kon niet geloven dat hij het was, daar in de tuin bij het graf, totdat hij haar aansprak. De evangelisten hebben erover verhaald en Steiner nam het helderziend waar. Maar lezen we in de vijf voordrachten die Rudolf Steiner in 1913 in Oslo hield, (‘Bijzonderheden over het leven van Jezus’) over een mogelijke verhouding met Maria Magdalena? Welnee. John van Schaik, godsdiensthistoricus, werpt de vraag op omdat in de kaskraker van Dan Brown, ‘De Da Vinci Code’ die verhouding tussen Jezus en Maria Magdalena als een voldongen feit wordt gepresenteerd. Dan Brown suggereert dat na 2000 jaar van geheimhouding door de Kerk die geheime relatie eindelijk eens uit de doeken wordt gedaan. Voor alle duidelijkheid: het betreft hier een roman, dus fictie, maar desalniettemin zijn er miljoenen lezers wereldwijd van die waarheid overtuigd geraakt.

Het antwoord van de schrijver op deze vraag is een ondubbelzinnig nee.

John van Schaik (1956) volgde, zo lezen we in het curriculum vitae van zijn proefschrift, de middelbare school bij de paters Jezuïeten, werd boerenknecht, volgde de Middelbare Landbouwschool en werkte jarenlang in de verslavingszorg. Op latere leeftijd ging hij studeren en promoveerde twee jaar geleden aan de theologische faculteit. Die academische achtergrond is een verademing. In een heldere en zakelijke stijl wordt vakkundig, stap voor stap, heel precies, feit en fictie gewogen. Zijn eruditie biedt hem de mogelijkheid de nieuwsgierige lezer breeduit te informeren. Laten we er de eerste hoofdstukken eens bijnemen.

Volgens veel moderne esoterici was Jezus getrouwd met Maria Magdalena, de bruiloft te Kana zou de bezegeling van het huwelijk zijn en het kind dat er uit voortkwam heette Sarah. Hoe komt iemand daarbij? Van Schaik wijst op de inmiddels beroemde ‘Nag Hammadi’ boeken, die een Egyptische boer in 1945 aantrof in een aantal kruiken. In de vierde eeuw na Christus werden deze boeken niet meer tot de canon gerekend, dus ketters bevonden. Gnostieke christenen verstopten daarom deze geschriften. De opvatting van Dan Brown en anderen wordt ontleend aan het ‘Evangelie van Maria’ en het ‘Evangelie van Filippus’, die we kennen uit die ‘Nag Hammadi’ bibliotheek. Daarin wordt verteld hoezeer Jezus was gesteld op Maria Magdalena. Bij Dan Brown wordt dat: “en kuste haar vaak op de mond”. John van Schaik neemt dat niet zomaar aan. Hij gaat terug naar de bron. Wat lezen we in het ‘Evangelie van Filippus’?  In de vertaling van Luttikhuizen: “Hij kuste haar dikwijls op haar (mond).” Kortom: ‘mond’ staat tussen haakjes. Men vermoedt dus dat er op deze plaats in de tekst ‘mond’ kan hebben gestaan. Maar dat hoeft niet. De wetenschappelijke editie van Robinson, Van Schaik pluist alles heel secuur uit, staat er: “(and used to) kiss her (often) on her (…).” Deze wetenschapper is dus nog voorzichtiger. Het woord ‘mond’ ontbreekt eenvoudigweg.  Maar dat het de mond zou kunnen zijn, is heel wel mogelijk, wijst Van Schaik aan. Alleen had dat geen erotische betekenis. Met grote kennis van zaken bespreekt Van Schaik uitputtend de inwijdingskus in de oudheid en hij toont aan dat niet alleen in de esoterische traditie die kus van belang was, maar dat ook onder christenen heel wat afkusten. Langzaam evolueerde die kus tot een mystieke en een natuurfilosofische omhelzing. De conclusie van Van Schaik: de kus drukt een geestelijk en geen fysiek huwelijk uit. Daarmee verwijst hij de zogenaamde relatie tussen Jezus en Maria Magdalena naar het rijk der fabelen.

Op eenzelfde grondige wijze bespreekt Van Schaik nog enkele andere thema’s uit de vermaarde roman: de middeleeuwse graalliteratuur, de rol van de katharen, de theosofen, seks en de tempelieren.

Het is onbegrijpelijk dat de auteur zijn betoog enkele keren op losse toon onderbreekt om de lezer deelgenoot te maken van zijn gesprekken met een Mariabeeld, of zijn mening omtrent bepaalde televisieprogramma’s. Ook het voorwoord, met confidenties op het katholieke vlak,  gaat daar mank aan. Het zijn opmerkingen die detoneren in zo’n erudiete studie waarin voortdurend in een cholerische stijl -  kort, doelgericht en afgebeten – louter de feiten centraal staan.


John van Schaik   ‘Waarom Jezus niet getrouwd was met Maria Magdalena’. Zeist, Christofoor 2006. Prijs 17,50 euro.