Aandacht is een centraal woord in de spirituele ontwikkelingsweg die Rudolf Steiner heeft beschreven. Hij zei erover, in het standaardwerk ‘De weg tot inzicht in hogere werelden’: “Wie een geestelijke scholingsweg betreedt, moet tot aandacht in staat zijn, want een mens moet leren wat hij nog niet weet. Hij moet aandachtig gadeslaan wat zich openbaart.” Aandacht, aldus Steiner, is een van de grondgevoelens die van de leerling op weg wordt gevraagd.

De filosoof Cornelis Verhoeven schreef ooit een mooie verhandeling over aandacht. Hij noemt aandacht het toespitsen van de blik. Maar, aldus Verhoeven, je richt je dan niet op iets wat de aandacht trekt, je zorgt vooral dat je ruimte maakt voor wat aandacht verdient. Hij wijst dan op het Duitse woord ‘Andacht’, dat ook vroomheid betekent.

Een meester van die toegewijde aandacht is de schrijver K. Schippers. In zijn nieuwste bundel beschrijft hij bijvoorbeeld het verblijf in Brussel in het gezelschap van zijn dochter. In de derde alinea van de beschouwing lezen we: “Ik ging als eerste overmoedig naar beneden.” Hij is dus nog thuis. Hij gaat de trap af. Tja. Wat is daarvan het belang? Willen we dat lezen? Brussel is de stad waar Conrad Busken Huet zich optimistisch bewoog, waar Eduard Douwes Dekker op het zolderkamertje ‘Au Prince Belge’ zijn ‘Max Havelaar’ schreef, waar W.F. Hermans zijn laatste jaren doorbracht, waar Benno Barnard woonde, als Hollands dichter… Maar er wordt geen grootse pelgrimage gemaakt. De schrijver daalt de trap af. Dat is alles! Waarom staat er vervolgens dat hij dat “overmoedig” doet? Is zelfs die handeling vermetel en roekeloos te noemen? We zijn als lezer nu op onze hoede. De verteller neemt de bocht van de trap en ziet de krant liggen. Wil hij het nieuws kennen? Pakt hij de krant op of niet? Er staat: “En ik deed weer een stap terug om dat ogenblik waarop iedere reis begint te verlengen, om van die paar seconden een minuut te maken.” Wat een toewijding aan het moment. Hier stolt een argeloze handeling. Niet het doel, maar de weg ernaar toe krijgt alle aandacht. Dan moet er dus iets worden geboren… Dat gebeurt dan ook. De krant wordt gepakt. Zonder te vermelden wat er gelezen wordt, staat er:  “Toen ik het las dacht ik: van nu af aan sta ik er alleen voor.” Wat is er gebeurd in die fractie van een seconde? Nu is ook de lezer vol toegewijde aandacht. Wat blijkt? Het gaat om een overlijdensbericht. De man die hij zo bewonderde, Jacques Tati, is overleden. Vervolgens blijkt heel subtiel, hoe dit bericht het gehele bezoek aan Brussel kleurt en betekenis geeft.

Ruimte maken voor wat aandacht verdient, heeft alles te maken met een houding. Een open houding waar je voortdurend ontvankelijk bent. Neem bijvoorbeeld zijn bezoek aan de schilder Willem van Althuis (van wie ook enkele reproducties in de bundel zijn opgenomen). Zo beschrijft Schippers wat hij ziet bij de ontmoeting: “Donkere ogen, in zijn blik de grootste aandacht, vermengd met een lik argwaan.” De schilder weigert te spreken in de televisiedocumentaire die van hem gemaakt wordt. Woorden, lijkt de schilder te willen zeggen, leiden de aandacht maar af van wat er echt toe doet: de doeken. Het idee charmeert Schippers. Wie zo op aandacht is gespitst als Schippers, doet bijzondere ontdekkingen. Zo wordt een studie beschreven van Johannes Schepens (1741-1810), die veertig jaar lang ononderbroken aan de bestudering van de honingbij heeft gewerkt. Zoveel toewijding verovert het hart van Schippers, en de lezer.

“Alles wat je om je heen ziet is gekleurd” – zo luidt een ultra kort gedicht van zijn hand uit de jaren ’60. Al een oeuvre lang praktiseert Schippers deze kijk vol opperste aandacht op de werkelijkheid en die attitude maakt zijn boeken al veertig jaar tot ongelofelijk avontuurlijke lectuur. Je leest bij hem vaak over wat je al wist, en telkens kijk je nooit meer hetzelfde naar de zaak waarover je bij hem hebt gelezen..

Cornelis Verhoeven besluit zijn beschouwing over aandacht met de woorden: “De werkelijkheid ontleent een groot deel van haar betekenis hieraan dat zij voorwerp van geconcentreerde en toegewijde aandacht is.” Het had het motto van deze prachtbundel kunnen zijn.



K. Schippers   ‘Stil maar’. Amsterdam, Querido, 2007. Prijs: 18, 95 euro




Geef een reactie

Jouw e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

*

De volgende HTML tags en attributen zijn toegestaan: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>